Systematische desensitisatie en counter conditionering

HondenKennisCentrum.nl

De informatieve website over honden

Gebaseerd op recente wetenschappelijke inzichten

© Copyright HondenKennisCentrum.nl.

Overname van teksten en afbeeldingen is niet toegestaan!

Het delen van links op sociale media of websites wordt erg op prijs gesteld.

Systematische desensitisatie en counter conditionering

Wanneer uw hond ergens angstig voor is of een fobie heeft, dan is het niet de oplossing het daardoor ontstane ongewenste gedrag te onderdrukken met pijnprikkels of andere fysieke straffen. Natuurlijk kunt u er zo voor zorgen dat het ongewenste gedrag afneemt en (tijdelijk) stopt, maar dit is niets anders dan symptoombestrijding. Hierdoor neem je de angst niet weg, maar zorgt in de meeste gevallen er juist voor dat angst en stress toenemen.

Er wordt ook nog vaak gesuggereerd dat men angstig gedrag moet negeren, omdat men met aandacht het gedrag zal belonen. Dit is een misvatting, de hond kiest er niet voor om angstig te zijn, angst op zich is geen gedrag, maar een emotie. Negeert men dit, dan laat men de hond zitten met zijn angst, in plaats van hem te steunen in deze moeilijke situatie.

 

Systematische desensitisatie en counterconditionering zijn twee veel voorkomende behandelingen voor angst en fobieën bij honden. Ook worden deze therapieën gebruikt voor agressieproblemen, want agressie wordt in bijna alle gevallen veroorzaakt door angst en stress. Dit omdat de hond defensief reageert op het gevreesde object, mensen of dieren door angst- of noodweeragressie.

 

Systematische desensitisatie en counterconditionering zijn voor alle gedragsproblemen die opwinding of emotionele reacties bevatten. Wanneer het probleem veroorzaakt wordt doordat de hond of kat bij een bepaald object zich niet comfortabel voelt, dan is het niet genoeg om hem alleen ander gedrag aan te leren dan uitvallen of grommen.

 

Het meest effectief is de hond op zo’n manier te behandelen, dat de hond zich prettiger gaat voelen.

 

Deze therapieën zullen de onderliggende oorzaken van het gedragsprobleem elimineren, waardoor ook de ongewenste reactie van de hond zal stoppen.

 

Desensitisatie en counter conditionering zijn therapieën die zijn ontwikkeld door psychologen. Deze therapieën worden meestal samen gebruikt om zowel mensen als dieren met angst en fobieën te helpen. Ze zijn effectief, maar enigszins complex. Bij dieren wordt meestal meerdere keren per dag getraind, in kleine, zorgvuldig geplande stappen. Het kan soms enkele maanden duren voordat er resultaten worden gezien. Omdat de voortgang van deze therapie erg afhankelijk is van de reacties van het huisdier, en deze reacties niet door iedereen goed worden begrepen of geïnterpreteerd, kan deze behandeling het beste onder begeleiding worden gedaan van een deskundige en gediplomeerd kynologisch gedragstherapeut.

 

Desensitisatie

Desensitisatie betekent minder gevoelig maken. Het doel is het wegnemen of verminderen van de overdreven, emotionele reactie dat het dier heeft bij een specifiek object, bij andere dieren, bepaalde mensen, bepaalde plaatsen, gebeurtenissen of bepaalde geluiden. Systematische desensitisatie is een gestructureerd plan. Het gaat om een geleidelijk proces van het blootstellen van een dier aan de zaak of gebeurtenis dat hij vreest, op een zodanige wijze dat zijn angst niet wordt geactiveerd.

 

Desensitisatie begint met aan uw huisdier een minder bedreigende versie te tonen of bloot te stellen aan het object dat hij vreest of een afkeer voor heeft. We kunnen het object of gebeurtenis verzwakken door het te verkleinen, vertragen, de tijd te verkorten, verder weg te tonen, minder luidruchtig te laten zijn, enz. Na verloop van tijd, als het huisdier went aan de geringe blootstelling, maken we dit geleidelijk weer sterker door bijvoorbeeld de afstand te verkleinen, volume te verhogen enz. Dus een systematische desensitisatie therapie start met het dier bloot te stellen aan de minst enge versie van het gevreesde object en geleidelijk gaat men naar sterkere versies, totdat de volledige of normale situatie is bereikt.

 

Bijvoorbeeld: uw hond is bang voor mannelijke bezoekers die bij u thuis komen. U zou eerst uw hond een man kunnen laten zien die ver weg is en stil staat, de afstand is zo groot dat uw hond nog niet bang is en reageert. Na verloop van tijd laat je deze man iets dichterbij komen, om het minder bedreigend voor de hond over te laten komen, zorgt u ervoor dat de man de hond niet aankijkt. Zo werkt u langzaam naar het uiteindelijke doel, namelijk dat uw hond zich normaal en ontspannen gedraagt als er bezoekers bij u thuis zijn, dat uw hond zich vrij tussen de bezoekers kan bewegen, zonder angstig te zijn.

 

Counterconditionering

Vrij vertaalt betekent conditionering: ‘les geven’ en counter: ‘veranderen’. Bij counterconditionering leert men een dier zich prettiger te voelen en een plezierige reactie te tonen naar iets dat hij ooit vreesde of een hekel aan had. Dit doen wij door het gevreesde object te associëren met iets goeds, zodat het gevreesde iets leuks voorspelt voor het dier.

 

Zodra de hond het gevreesde object ziet, geven wij de hond een traktatie om een aangenaam gevoel bij de hond te creëren. Wanneer dit vaak genoeg herhaald wordt, leert de hond dat wanneer het ding verschijnt, er aangename dingen gebeuren. Uiteindelijk zorgt het er voor dat de hond een neutraal of positief gevoel heeft wanneer hij een gevreesde persoon, dier, gebeurtenis, plaats of object ziet.

 

Systematische desensitisatie en counterconditionering.

Desensitisatie wordt vaak gecombineerd met counterconditionering, omdat het bijna onmogelijk is de hond een positieve associatie aan te leren voor iets waarvoor hij bang is en daardoor agressie vertoont. Dus als we een huisdier blootstellen aan een zwakke versie van het gevreesde object of waar hij een afkeer voor heeft (desensitisatie), geven we hem meteen een heerlijke traktatie (counterconditionering). Gedurende de vele oefeningen, waarbij de zaak steeds sterker wordt gemaakt (bijvoorbeeld: dichterbij, luider, of sneller), volgt er onmiddellijk een traktatie.

Het stappenplan voor deze therapieën:

• Noteer nauwkeurig de zaak waarvoor uw hond bang is of een afkeer voor heeft. De notitie moet alle relevante kenmerken bevatten, zoals de manier waarop het beweegt, geluid maakt, eruitziet en ruikt, en hoe ver het verwijderd is en hoe lang het duurt. Relevant zijn alleen die zaken die angst of agressie bij uw huisdier veroorzaken. Bijvoorbeeld, als uw hond bang is voor kinderen op skateboards, is hun geur niet relevant, maar wel de geluiden en de afstand, ook de leeftijd van kinderen kan relevant zijn.

 

• Nu orden je dit: van wat het minst bedreigend is, naar wat het meest bedreigend is. Zo kan uw hond iets gespannen zijn als de skateboardende kinderen op grote afstand zijn, maar als ze eenmaal binnen 10 meter zijn en het lawaai luider is, dan reageert de hond met defensief en bedreigend gedrag, zoals grommen, blaffen en uitvallen. Wanneer het kind er ook nog bij gaat schreeuwen, reageert uw hond op zijn felst. Aangezien uw hond zelf niet kan vertellen hoe bang hij is, beoordeelt u dat aan de hand van de reacties van uw hond, zoals lichaamstaal.

 

• Maak nu de lijst, gerangschikt van minst bedreigend tot meest bedreigend voor uw hond. Bijvoorbeeld:

1 Kind op skateboard in de verte, het geluid gedempt.

2 Kind op skateboard bij 20 meter, men hoort de wielen.

3 Kind op skateboard binnen 10 meter, wielen klinken luider.

4 Kind op skateboard passeert hond vlakbij, geluid wielen op zijn luidst.

5 Kind op skateboard passeert hond vlakbij, geluid wielen op zijn luidst, kind schreeuwt daarbij.

 

• Begin uw therapie met nummer 1, met het minst bedreigende niveau van blootstelling. Andere voorbeelden zijn: als uw huisdier bang is voor een geluid, je hem kunt blootstellen aan het geluid via geluidopnames, zo kunt u gecontroleerd deze geluidopnames afspelen door het volume zachter en harder te zetten. Of u kunt uw huisdier blootstellen aan de aanblik van iets waarvoor hij bang is, zonder dat het geluid maakt of beweegt. Bijvoorbeeld als de hond is bang voor de mannen, houdt u de mannen op grote afstand en vraag hen rustig te zijn en stil te staan.

 

Richtlijnen voor deze therapie

• Gebruik traktaties die uw huisdier echt waarderen, traktaties die heerlijk ruiken en goed smaken werken het best. Idealiter zijn hoogwaardige traktaties die uw huisdier nog nooit eerder heeft geproefd. Dit kan bijvoorbeeld kaas of kip zijn. Reserveer deze traktaties speciaal voor gebruik in uw systematische desensitisatie en counterconditionering behandelplan.

 

• Kort samengevat, je sessies omvatten: 1) het gevreesde object komt in zicht, 2) trakteer uw hond met kleine stukjes snacks ter grote van een erwt zolang het object in zicht is, 3), laat het object uit zicht verdwijnen (of verwijder uw huisdier van het object), 4) stop met trakteren als het object uit zicht is. Herhaal dit keer op keer, minstens 10 keer per sessie.

 

• Probeer om elke sessie met succes te beëindigen, dat wil zeggen dat u de sessie eindigt wanneer u merkt dat uw huisdier meer ontspannen is, niet angstig is en het gevreesde object niet meer opmerkt.

• Begin elke sessie op hetzelfde niveau van blootstelling waarmee u de vorige sessie eindigde. Het kan zijn dat uw hond dan een beetje alert en een beetje angstig naar het gevreesde object reageert. Dat hoeft geen groot probleem te zijn. Gewoon blijven herhalen op een laag niveau en blijven trakteren. Blijf net zo lang op dat niveau oefenen totdat uw huisdier ontspannen is. Dit kunnen vele sessies zijn over meerdere dagen of weken. Ga nooit overhaast te werk, dit komt niet ten goede aan het uiteindelijke resultaat.

 

• Ga pas verder naar het volgende niveau van blootstelling op uw lijst wanneer uw hond ontspannen is en geniet van de traktaties die hij krijgt of als hij geniet van het spelen met u in de aanwezigheid van het object. BELANGRIJK: start nooit een nieuwe sessie met een blootstelling die hoger is de vorige sessie.

 

• VERMIJD dat uw hond angstig of gestrest is. Stel hem bloot aan een zo’n aanvaardbaar niveau van het gevreesde object dat het hem geen angst inboezemt. Gaat de hond angst tonen, ga dan een stap terug door de intensiteit enigszins te beperken (minder geluid, beweging afstand vergroten).

 

• Vermijd blootstelling aan het enge object tussen uw therapieën. Idealiter is dat uw huisdier helemaal niet meer in aanraking komt met het gevreesd object, behalve tijdens de therapieën wanneer u alles onder controle heeft en u actief bent met counterconditionering d.m.v. traktaties.

 

• Varieer de sessies zoveel mogelijk, denk daarbij aan de tijdstip van de dag, de locaties (indien mogelijk) en de aard van de lekkernijen die u gebruikt. Vermijd het dragen van een speciale tas of zak vanwaar uit u de lekkernijen trakteert. Uw hond mag deze tas of zak niet gaan verbinden met traktaties, omdat het belangrijk is dat de hond leert dat de traktaties horen bij het object dat hem beangstigde.

 

• Zodra uw hond de angst heeft overwonnen en zich comfortabel voelt wanneer het gevreesde object zich onder normale omstandigheden openbaart, doe dan minstens 2 keer per maand onderhoud behandelingen, dit om te voorkomen dat de angst terug keert.

 

Wanneer het u niet alleen lukt om probleemgedrag zo op te lossen, zoek dan hulp bij gediplomeerde gedragstherapeuten. Zij kunnen u op een vakkundige manier begeleiden naar een goed resultaat.

 

 

Geschreven door: Martin Reuvekamp

Beheerder: Honden Kennis Centrum

 

Deze artikelen zijn waarschijnlijk ook interessant voor u:

Oog voor honden - Sacha Gaus
BAT training voor honden
Kijk eens naar je hond - Monique Bladder
Dit is de hond - John Bradshaw
Stress bij honden - Nagel
Volg honden kennis centrum op Twitter
Hondenboeken aanbevolen door het Honden Kennis Centrum