agressie

HondenKennisCentrum.nl

De informatieve website over honden

Gebaseerd op recente wetenschappelijke inzichten

© Copyright HondenKennisCentrum.nl.

Overname van teksten en afbeeldingen is niet toegestaan!

Het delen van links op sociale media of websites wordt erg op prijs gesteld.

Agressie bij honden

Agressie is de grootste reden dat mensen afstand doen van hun hond. Onder agressie bij honden wordt niet alleen het aanvallen op zich verstaan, maar ook het gedrag dat de hond toont wanneer hij aan wil gaan vallen, dreiggedrag valt dus ook onder agressie. Het laten zien van de tanden, hard blaffen, grommen en het borstelen zijn enkele van die dreiggedragingen. Het is niet altijd zo dat de hond bij dreiggedrag werkelijk aan gaat vallen, wel is er een verhoogde kans dat de hond dit gaat doen.

 

Hondenbeten in cijfers).

Hoe leuk en knuffelig honden ook zijn, jaarlijks worden naar schatting ongeveer 150.000 mensen door de honden gebeten, daarvan melden zich ongeveer 50.000 bij de huisarts of in het ziekenhuis. De meeste verwondingen betreffen een open wond in arm of hand. Vaak kunnen wonden leiden dat blijvende verminkingen, ook kan er psychische schade ontstaan. In de afgelopen 25 jaar vielen er 29 dodelijke slachtoffers, daarvan was 64% het slachtoffer van een hond uit het eigen huishouden. Opvallend is dat bij de dodelijke hondenbeten niet alleen grote honden betrokken waren maar ook hondjes van kleine populaire rassen. Van de 10 bijtincidenten gebeuren er 9 binnenshuis. Van alle ziekenhuisopnames is 21% een kind van onder de 4 jaar het slachtoffer, terwijl deze leeftijdsgroep slechts 6,5% van de bevolking uitmaakt. Dit betekent dat kinderen tot 4 jaar meer dan 3 keer zo vaak slachtoffer zijn dan andere leeftijdsgroepen. In meer dan de helft van de gevallen was er tijdens het bijtincident geen volwassene aanwezig. Het is dan ook niet verstandig om kinderen zonder toezicht met de hond alleen te laten. Kinderen worden vaak in het gezicht gebeten, om de doodeenvoudige reden dat door hun lengte het gezicht het dichtst bij de hond is. De meeste bijtincidenten met honden in huiselijke kring worden veroorzaakt door ongecontroleerd speelgedrag, gebrek aan goede opvoeding, slechte gesocialiseerde hond, angst(agressie) en pijn. Ook de slechte communicatie tussen mens en hond vormen een groot probleem, dit geeft ongepaste aanvals- en verdedigingsreacties. Uit Belgisch onderzoek is naar voren gekomen dat meer dan twee derde van de bijtincidenten door de slachtoffers zelf werden uitgelokt. Vooral kinderen (maar ook veel volwassenen) kunnen normaal hondengedrag niet interpreteren en beseffen niet welk risico ze lopen wanneer ze verkeerd met honden omgaan. Het is zeker niet verstandig om kinderen (even) alleen te laten met honden

 

Oorzaken van agressie

Helaas wordt agressief gedrag nog veel te vaak in termen van dominantie uitgelegd. Maar met de huidige kennis weten we dat dominantiemodel achterhaald is (zie artikel: de dominantietheorie onder de loep genomen). Wanneer men agressie zou toeschrijven aan de term dominantie, dan zou dat betekenen dat de hond een vooropgezet plan had om agressie te gebruiken om zo zijn status te verhogen. Dit zal de eigenaar weer aanmoedigen om handelingen te doen die de hond lager in rang moeten brengen, meestal betekent dit dat de eigenaar de hond straft of andere onaangename methodes gebruikt om de het gezag van de eigenaar op te krikken. Onderzoeken hebben uitgewezen dat deze zogenaamde dominantiehandelingen de agressie van de hond niet verminderen, integendeel zelfs, uit datzelfde onderzoek blijkt dat van de honden die opgevoed zijn volgens het dominantiemodel juist agressie uitlokt. De kans dat een hond bijt die volgens het achterhaalde dominantiemodel opgevoed is, is 25% hoger dan gemiddeld.

 

Wanneer dominantie geen invloed heeft op agressie, wat heeft het dan wel? Ruim 95% van de agressie wordt veroorzaakt door angst, stress en onzekerheid. De meeste agressieproblemen bij honden kunnen dan ook worden voorkomen of worden opgelost door daar aan te werken. Genetica, gezondheid, leeftijd, geslacht, een onbalans van chemicaliën in de hersenen, hormonen, zijn ook factoren die agressie kunnen beïnvloeden. Ook kan agressie het gevolg zijn van pijn of andere medische oorzaken. Er zijn enkele gevallen van agressie die niet zo makkelijk te verklaren zijn. Deze gevallen zijn gecategoriseerd als idiopathische (onverklaarde) agressie, die zich manifesteert als een plotselinge explosie zonder dat daarvoor bekende prikkels aanwezig zijn. Idiopathische agressie is gekoppeld aan chemische stoornissen in de hersenen, zoals honden met epilepsie.

 

Natuurlijke driften en instincten kunnen ook een rol spelen bij agressie. Bijvoorbeeld prooiagressie, dit soort agressie kan men goed onder controle houden door de hond goed onder appèl te houden, trainen is dus de oplossing. Lukt dat niet, dan lost men dit eenvoudig op door de hond aangelijnd te houden in gebieden waar wild loopt (dit is vaak ook verplicht). Dan is er ook territoriumagressie, een natuurlijke instinct om het eigen terrein te beschermen tegen concurrenten en vreemden. Van oorsprong zijn veel waakhonden er speciaal op geselecteerd om het erf te bewaken.

 

Elk dier heeft instinctief de behoefte aan veiligheid, dit om zijn voortbestaan te verzekeren. Wanneer een hond in aanraking komt met iets wat voor hem onbekend is, zal hij erg op zijn hoede zijn. Bij gevaar heeft de hond de keuze tussen vluchten of vechten. Honden geven de voorkeur aan vluchten, want door te vechten kan hij verwondingen oplopen dat hem kan verzwakken, in de natuur zal dit zijn overlevingskansen verkleinen. Als de hond niet de mogelijkheid heeft om te vluchten, bijvoorbeeld omdat er geen vluchtweg is of doordat de hond is aangelijnd, dan zit er voor de hond niets anders op om zich te verdedigen door middel van agressie. Dit is ook de redenen dat aangelijnde honden eerder geneigd zijn zich agressief te gedragen.

 

Zoals eerder vermeld wordt agressie bijna altijd veroorzaakt door angst, stress en onzekerheid. Een agressieve hond lijkt zelfverzekerd over te komen en wordt daarom vaak door onwetende mensen als dominant bestempelt, maar wanneer men goed naar de lichaamstaal van de hond kijkt, ziet men een bange en onzekere hond.

 

Agressie is voor de hond een middel om de afstand te vergroten van de waargenomen dreiging waarvan hij denkt dat het zijn veiligheid in gevaar kan brengen. De bedoeling van de hond is niet om schade aan te richten, op kritische momenten probeert hij door te communiceren zich te ontdoen van het gevaar. In eerste instantie zijn dit meestal subtiele signalen om de boel te sussen, wanneer dit niet helpt geeft de hond waarschuwingen en probeert te intimideren door onder andere te grommen, te happen en als laatste redmiddel gaat de hond echt over tot de aanval. Soms lijkt het er op dat honden zomaar uit het niets bijten, meestal is dit niet zo omdat de signalen gewoon niet opgemerkt zijn (vooral kinderen zien ze niet), sporadisch kan het voorkomen dat het gevaar vanuit de hond gezien zo snel op hem afkomt, dat hij gewoon geen tijd heeft om waarschuwende signalen af te geven. Ook ervaringen uit het verleden kunnen een rol spelen, de hond kan geleerd hebben dat in bepaalde situaties zijn signalen toch geen resultaat hebben en dat aanval de beste keuze is.

 

Wat er in de hond gebeurt

Er is een duidelijk verband tussen woede, angst en op angst gebaseerde agressief gedrag. Dat is aangetoond door Dr. Karen Overall van het Centrum voor Neurobiologie en Gedrag aan de Universiteit van Pennsylvania, zij ontdekte dat honden met een agressieverleden problemen hadden met de niveaus van neurotransmitters en stresshormonen, evenals honden die lijden aan angst. Wanneer een hond agressief is, overtreft hij zijn stress drempel, waardoor zijn limbisch systeem (het emotionele brein) alles overneemt als hij zich voorbereidt om te vluchten of te vechten. Wanneer dit gebeurt, is de cerebrale cortex (hersenschors) onderdrukt, dit verklaart waarom het zo moeilijk om aandacht van de hond te krijgen wanneer hij agressie toont, want hij is op dat moment niet in staat om rationeel te denken. Om deze situatie te overwinnen, zou een bestraffende trainer proberen de agressieve uitbarsting te onderdrukken met straf (waardoor het stressniveau juist nog meer toeneemt), terwijl een positieve trainer onmiddellijk de hond zou verwijderen van de stressor door snel weg te lopen of zal proberen de hond af te leiden.

 

Het geheim van een succesvolle behandeling van agressie is dat er niet over de drempel heen wordt gegaan. Dit kan men realiseren door te proberen zorgvuldig de omgeving van de hond te beïnvloeden en te zorgen dat de hond zich veilig en zeker voelt.

 

Alleen wanneer de hond in een rustiger toestand is gekomen, zal hij weer in staat zijn om wat te leren. Helaas kunnen we niet bij onze hond gaan zitten en vragen hoe hij zich voelt, maar door goede observatie kunnen we wel leren te begrijpen waarom de hond zich zo gedraagt. Je hond helpen leren om te gaan met iets waardoor hij zich bedreigt voelt, is de sleutel tot succes om het agressieprobleem op te lossen. Bij sommige honden kan dat in een relatief korte tijd, andere honden hebben daar meer tijd voor nodig. Elke hond leert in een ander tempo, dat ligt natuurlijk ook aan de ernst van het probleem. Positieve bekrachtiging (beloning) is de meest effectieve methode bij dit soort problemen omdat deze werkwijze het meest duurzame effect heeft, ook bij extreme gevallen.

 

Eigenaren willen een snelle oplossing voor het agressief gedrag van hun hond omdat zij zich zorgen maken over de schade die hun hond aan kan richten. Bepaalde tv programma’s geven de valse indruk dat een snelle oplossing mogelijk is, maar een te snelle aanpak is voor de hond te emotioneel en is psychologisch niet haalbaar. Wanneer een hond last heeft van angst en stress is het dwaasheid om te denken dat dit even snel opgelost kan worden, de methode kan cruciaal verkeerd uitpakken en zelfs gevaarlijk zijn. Psychotherapeuten die beweren dat zij mensen binnen een uur, dag of enkele weken van hun chronische angst of angstaanvallen af kunnen helpen, zouden hun praktijk binnen de kortste keren kunnen sluiten omdat zij dit nooit waar kunnen maken. Een succesvolle aanpak van angst- gerelateerd gedrag bij zowel mensen als honden kost tijd, geduld en begrip. Men moet inzicht hebben wat er gebeurt in de hersenen en het lichaam. Het klopt dat het positief werken aan gedragsveranderingen meer tijd vergt om tot een goed resultaat te komen, maar dan is het resultaat voor altijd. Snelle oplossingen onderdrukken het gedrag wel voor dat moment, maar uiteindelijk blijft het probleem levenslang in stand. Een bestraffende training is slechts een pleister op de wond, het zorgt niet voor genezing. Het zorgt er niet voor dat de oorzaak van het probleem wordt weggenomen en hoe de hond zich voelt verandert ook niet. Ook al lijkt het alsof de hond zich netjes gedraagt, de voortdurende onderdrukking van zijn gedrag door middel van straf is erg gevaarlijk, omdat elk incident een nieuwe negatieve ervaring wordt voor de hond, dat zorgt er weer voor dat de hond een tikkende tijdbom wordt die elk moment kan ontploffen. Uit onderzoek aan de Universiteit van Bristol is naar voren gekomen dat honden die opgevoed zijn met fysieke straf 3 keer vaker agressief zijn naar de eigenaren en 2 keer vaker agressief zijn naar vreemden dan honden die opgevoed zijn zonder pijnprikkels. Dit is ook wel eenvoudig te verklaren, deze honden zijn altijd op hun hoede voor eventuele straf en daardoor erg onzeker, wanneer zij denken dat zij eventueel straf kunnen verwachten zullen zij zich met agressie gaan verdedigen. Veel hondentrainers die vroeger werkten met fysieke straffen en die nu overgegaan zijn naar positieve trainingsmethodes, verklaren dat zij nu veel minder te maken hebben met bijtincidenten.

 

Het natuurlijk instinct van een dier is om te overleven. De grootste kans om te overleven is wanneer men gezond is. Bij een gewond dier is de overlevingskans kleiner geworden, daarom zou een dier niet als eerste voor vechten kiezen, dit omdat het de kans op verwondingen vergroot. Maar soms heeft het dier geen keuze en moet het wel vechten als hij zich bedreigd voelt. Wanneer hij dan merkt dat agressie succesvol kan zijn, kan hij leren dat agressie een effectieve manier is om waargenomen bedreigingen af te wenden en zo controle kan houden op zijn omgeving en zijn middelen. Agressie kan dus een gewoonte worden doordat de hond heeft geleerd dat het resultaat van zijn agressie succesvol was.

 

Voorkomen en oplossen van agressie

Agressieproblemen bij honden moeten worden opgelost, want uiteindelijk zijn er alleen maar verliezers. De mensen die er mee te maken hebben zijn verliezer, maar uiteindelijk zijn de honden meestal de grootste verliezer, ondanks dat zij er meestal niets aan kunnen doen, omdat de omstandigheden hun geen andere keuze gaven. Bovendien ligt meestal ook een groot welzijnsprobleem aan de grondslag van agressie.

 

De grootste veroorzaker van agressie is dus angst, stress en onzekerheid. Het ligt dus voor de hand dat als men agressieproblemen onder controle wil houden dit kan doen door te voorkomen dat de hond angstig en onzeker is. Het is en must om jonge honden goed te socialiseren, honden moeten in hun socialisatieperiode leren om met alles goed om te gaan. Een goede socialisatie zorgt voor een stabiele en zekere hond, die niet overal gevaren ziet die hij op afstand moet houden. Fysieke straf maakt de hond onzeker, het toedienen van pijnprikkels zorgt er voor dat de hond bij alles wat hij doet bang is voor straf, dit geeft veel stress en onzekerheid. Dit verklaart waarom honden die zijn opgevoed met pijnprikkels 3x zo vaak agressief zijn naar de eigenaar en 2x zo vaak agressief naar vreemden zijn. Veel agressie kan dus voorkomen worden door een positieve opvoeding, dus zonder het toedienen van pijnprikkels. Natuurlijk kan men problemen voorkomen door de lichaamstaal van de hond te kennen, honden geven vooraf signalen wanneer zij geneigd zijn om wat voor redenen agressie te gaan tonen. Is het trouwens erg wanneer de hond laat weten dat hem iets niet bevalt? Nee, een hond mag ook wel eens laten weten als hij ergens geen zin in heeft (jij laat dat toch ook aan een ander weten?), natuurlijk is er wel een grens, maar men dient wel respect te hebben voor de gevoelens van de hond. Honden willen wel eens met rust gelaten worden, zij hebben net als mensen een persoonlijke zone waar niet iedereen zomaar binnen mag dringen. Vind jij het fijn wanneer iedereen je zomaar om de hals vliegt?

 

Honden laten het wel merken wanneer hun iets niet bevalt, bijvoorbeeld wanneer zij met rust gelaten willen worden. Voor kinderen is dit vaak een probleem, zij merken deze signalen niet op, bovendien zijn kinderen ook niet altijd even zachtzinnig met honden. Laat kinderen daarom ook nooit alleen met honden. En heel belangrijk, leer kinderen dat zij respect moeten hebben voor de gevoelens van honden, dat zij niet alles zomaar kunnen doen met honden.

 

Honden die ergens bang voor zijn en daarop reageren met agressie, moeten leren dat zij daar niet bang voor hoeven te zijn. Angst is een emotie, dat los je niet op door het te bestraffen of te negeren. Integendeel zelfs, want dan zorg je er alleen maar voor dat de angst erger wordt, dus ook de angst- of noodweeragressie. Een goede methode om de hond van de angst af te helpen is met de therapie desensitisatie, hierbij wordt stapsgewijs de hond geleerd de angst te overwinnen voor de prikkel die zijn angst veroorzaakt. Verstandig is om hierbij hulp in te roepen van een goed opgeleide kynologisch gedragstherapeut. Nogmaals: los hondenproblemen nooit op door het te onderdrukken met pijnprikkels, want uiteindelijk los je het onderliggende probleem niet op, maar verergert het probleem alleen maar, waardoor je van de hond een tikkende tijdbom maakt die elk moment kan ontploffen, met alle ernstige gevolgen van dien.

 

Lees ook dit artikel: Angst, stress... AGRESSIE

 

 

Tekst: Martin Reuvekamp

Beheerder: Honden Kennis Centrum

Volg honden kennis centrum op Twitter
Hondenboeken aanbevolen door het Honden Kennis Centrum